Ney ve Neyzen Dünyası... . Yıl...
Neyzen.com Logo Ney Yapım Merkezi

NEY ÜFLEMEK VE AKORT GARANTİLİ, PROFESYONEL BİR NEY SAHİBİ OLMAK İSTERSENİZ; DOĞRU ADRESTESİNİZ.

YÜcel Müzik Logo

NEY SÖZCÜĞÜNÜN ETİMOLOJİSİ VE NEY’İN TARİHÇESİ

ETYMOLOGY and HISTORY of NEY

Sümerce’ den Farsça’ ya geçen “ nâ ” veya “ nay ”, kamış, kargı anlamlarına da gelen bu çalgının en eski adıdır. Arap toplumunda üflemeli çalgıların hemen tümü için kullanılan “ mizmâr ” sözcüğü, (nefes borusu, ses organı anlamında) ney için de kullanılmıştır. Türkçe’ de ise hemen her zaman “ ney ” olarak anılmıştır. Çeşitli Avrupa ülkelerinde de benzer adlarla (örneğin Romanya’da “ naiu ” adıyla) adlandırılmıştır[1].

Passed from Sumerian to Persian, “na” or “nay”, which also means reed, is the oldest name of this instrument. In Arabic, the word “mizmâr”(windpipe), which was used for almost all of the wind instruments, was used for ney, as well. In Turkish, it has always been called “ney”. It was named with similar words in certain European countries (for example in Romania as “naiu”).

Farsça çalan, icrâ eden anlamına gelen “zeden” sözcüğünden takılanarak oluşturulan “neyzenden” bozularak, ney icrâcısı anlamında günümüzde de kullanılan “neyzen” e dönüşmüştür. Aynı anlamda Arapça kurallarına göre oluşturulan “nâyî” sözcüğü de kullanılmıştır.

From Persian word “zeden” which means “player, performer” derived the word “neyzeden” and changed into the word we use today “neyzen” in the meaning of “ney player”. Formed according to the rules of Arabic, the word “nâyî” has also been used in the same meaning.

Sümer toplumunda MÖ 5000 yıllarından itibaren kullanıldığı sanılan bu çalgıya ait elimizdeki en eski bulgu, MÖ 2800-3000 yıllarından kalan bugün Amerika’da Philadelphia Üniversitesi Müzesi’nde sergilenen neydir[2]. Çalgının o dönemlerde de dinsel törenlerde kullanıldığı sanılmaktadır. Assomption rahiplerinden Thibaut’ un “esrârengiz, cezbedici, tatlı ve âhenkli bir ses” diye tanımladığı ve şu şekilde şiirleştirdiği ney sadâsı, her dönemde insanları derinden etkilemiş, özellikle dinsel duyguları çağrıştırmıştır:

Ney is believed to be used since 5000 BCE in Sumerian society. Today the oldest finding we have about this instrument is the ney which dates back to BCE 2800-3000 and is exhibited in the University of Philadelphia Museum in America. The instrument is thought to have been used in religious ceremonies in those periods, too. The sound of the ney has always affected people deeply and associated religious feelings. Thibault, one of the clergymen of Assomption, described the sound of the ney as ”a mysterious, mesmerizing, sweet and harmonic sound” in his poem:

“ Kamışların üzerinden geçerken,

Kuşları uyandırmaya korkan tatlı bir meltemin kanat çırpınışları”[3].

“The wing flaps of a sweet breeze afraid to awaken the birds,

while passing over the reeds” [3].

Sadâsından gelen bu özellik neyi, ilişkide bulunduğu her toplumda önemli bir çalgı haline getirmiştir. Türklerin İslâmiyeti kabûl ile birlikte kullanmaya başladıkları ney, Xlll. yüzyıldan itibaren İslâm tasavvufunun sembolü haline gelmiştir. Bunda bu yüzyılda yaşamış büyük mutasavvıf, filozof, şair ve velî Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî ’nin rolü büyüktür.

The feature of its sound, has made ney an important instrument in every society it has been used. Ney, which has been used by Turks since the acceptance of Islam, has been the symbol of Islam Sufism since the 13th century. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî, the great sufi, philosopher, poet and balius, who lived in this century, played an influential role in this.

XV. yüzyılda yaşamış bir gezgin olan Hoca Gıyaseddin Nakkaş’ın seyahatnamesinde kendilerine mahsus bir nota yazısı geliştirip kullandıklarını da bildiğimiz Hıtay Türklerinin hakanlık sarayında gördükleri oldukça ilginçtir:

In the book of travels of an explorer and scholar in 15th century, Gıyaseddin Nakkaş, tells what he saw in the palace of the khan of Hıtay Turks, who are also known to have developed and used original musical notes:

“Sadinfu şehrindeki hakanlık sarayının önünde üç yüz bin kadar kadın ve erkek toplanmıştı. İki bin kadar sazende sazlarını aynı sese düzenleyip (akort edip), hep bir ağızdan hakana dua ettiler. Köslerin iki yanlarında kemençe, ney, mûsikâr ve diğer sazlarla hânendeler oturmuşlardı. Neyzenlerin bazıları neyi bilindiği üzere çalıp, bazıları ortasındaki deliklerden üflüyorlardı.”[4]

“About three hundred thousand people gathered in front of the palace of the khan in the city of Sadinfu. About two thousand musicians tuned their instruments and prayed for the khan. At the two sides of the kettledrums sat the singers with kemancha, ney, mûsikâr and other instruments. Some of the neyzens played the ney the way we know while some others played by blowing through the holes in the middle.” [4]

Mûsikîde çok ileri gittikleri bilinen Hıtay Türklerinin neyi, Orta Asya’ da eskiden beri kullandıkları ve hatta onu tıpkı bir yan flüt gibi de üfledikleri anlaşılmaktadır.

We understand that Hıtay Turks, who are known to have advanced in music, used ney in Middle Asia since the older times and played it horizontally, just like a transverse flute.

Tarihte Nây-ı Türkî, Hoş Nây (veya Koş Ney), Kurre Nây gibi adlarla anılan bugün yapısını ve özelliklerini tam olarak bilemediğimiz ney adından türemiş pek çok çalgı bulunmaktadır. Ancak birer meydan sazı olarak kullanılan bu çalgıların bugünkü formundan çok farklı olduğunu sanıyoruz.

Although we do not know their features exactly, there have been a lot of instruments in history whose names were derived from ney such as Nây-I Türkî, Hoş Nây( or Koş Ney), Kurre Nây. However, we assume that the forms of these instruments are very different from that of today.

[1] Yılmaz Öztuna, Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi, Ankara 1990, Cilt 2, Sayfa 116-118.

[2] Süleyman Erguner, Ney-Metod, İstanbul 1986, Sayfa 10.

[3] Rauf Yekta Bey, Türk Musikisi, İstanbul 1986, Sayfa 90-92.

[4] Laike Karabey Akıncı, Garplı Gözüyle Türk Musikisi, İstanbul 1963, Sayfa 18.

[1] Yılmaz Öztuna, Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi, Ankara 1990, Volume 2, Page 116-118.

[2] Süleyman Erguner, Ney-Metod, İstanbul 1986, Page 10.

[3] Rauf Yekta Bey, Türk Musikisi, İstanbul 1986, Page 90-92.

[4] Laike Karabey Akıncı, Garplı Gözüyle Türk Musikisi, İstanbul 1963, Page 18.

BİBLİYOGRAFYA

BIBLIOGRAPHY

AÇIN, Cafer: Enstrüman Bilimi (Organoloji), İstanbul 1994, Yenidoğan Basımevi Ltd. Şti.

AKINCI, Laika Karabey: Garplı Gözüyle Türk Musikisi, İstanbul 1963, Sıralar Matbaası, Doğan Güneş Yayınları, No: 12.

BERTUĞ, Selami: Sazlarımız - Ney, Ahenk Mecmuası, İstanbul 15 Ekim 1963 Tarihli Sayı.

ÇELEBİOĞLU, Amil: Mesnevi-i Şerif Manzum Nahifi Tercümesi, İstanbul 1967. Sönmez Neşriyat AŞ Yayınları, Umumi Neşriyat No: 14.

ÇEVİKOĞLU, Timuçin: Mevlevi Ayinleri ve Ney adlı Görüntülü Belgesel Metni, Konya 1993. (Yayınlanmadı)

ÇEVİKOĞLU, Timuçin: Türk Musikisinin Geleneksel Ahenk Sistemi, Konya 1997, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Semineri.

ERGUN, Sadettin Nüzhet: Türk Musikisi Antolojisi Dini Eserler, İstanbul 1942, Rıza Koşkun Matbaası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.

ERGUNER, Süleyman: Ney-Metot, İstanbul 1986, Yaşar Matbaası ve Günlük Ticaret Tesisleri.

ÖZTUNA, Yılmaz: Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi, Ankara 1990, Başbakanlık Basımevi, Kültür Bakanlığı Yayınları No: 1163.

POLATÖZ, Ahmet: Sazlarımız -Ney Adlı Makale, Adana 1985, Adana Musiki Derneği Konser Kitapçığı.

TURA, Yalçın: Türk Musikisinin Mes’eleleri, İstanbul 1988, Kent Basımevi, Pan Yayıncılık, No: 7.

YÖNDEMLİ, Fuat: Mevlevilikte Sema Eğitimi, Ankara 1997, Gün Ofset, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını No: 138.

AÇIN, Cafer: Enstrüman Bilimi (Organoloji), İstanbul 1994, Yenidoğan Basımevi Ltd. Şti.

AKINCI, Laika Karabey: Garplı Gözüyle Türk Musikisi, İstanbul 1963, Sıralar Matbaası, Doğan Güneş Yayınları, No: 12.

BERTUĞ, Selami: Sazlarımız - Ney, Ahenk Mecmuası, İstanbul Issue of 15 Ekim 1963.

ÇELEBİOĞLU, Amil: Mesnevi-i Şerif Manzum Nahifi Tercümesi, İstanbul 1967. Sönmez Neşriyat AŞ Yayınları, Umumi Neşriyat No: 14.

ÇEVİKOĞLU, Timuçin: Mevlevi Ayinleri ve Ney Visual Documentary Text, Konya 1993. (Not published)

ÇEVİKOĞLU, Timuçin: Türk Musikisinin Geleneksel Ahenk Sistemi, Konya 1997, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Semineri.

ERGUN, Sadettin Nüzhet: Türk Musikisi Antolojisi Dini Eserler, İstanbul 1942, Rıza Koşkun Matbaası, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.

ERGUNER, Süleyman: Ney-Metot, İstanbul 1986, Yaşar Matbaası ve Günlük Ticaret Tesisleri.

ÖZTUNA, Yılmaz: Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi, Ankara 1990, Başbakanlık Basımevi, Kültür Bakanlığı Yayınları No: 1163.

POLATÖZ, Ahmet: Sazlarımız –Ney Article, Adana 1985, Adana Musiki Derneği Concert Booklet.

TURA, Yalçın: Türk Musikisinin Mes’eleleri, İstanbul 1988, Kent Basımevi, Pan Yayıncılık, No: 7.

YÖNDEMLİ, Fuat: Mevlevilikte Sema Eğitimi, Ankara 1997, Gün Ofset, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını No: 138.

© 2002 -   www.neyzen.comwww.ney.com.trwww.neyzen.netwww.yucelmuzik.com
Kullanım koşulları ve telif hakkını okuyunuz
Bu site Explorer 8-9-10, Chrome, Firefox, Safari tarayıcılarında test edilmiştir.
1024*768 çözünürlük ve 32 bit renk derinliği önerilir.
Web Tasarım : Mehmet YÜCEL / Kurtuluş YALÇINKAYA